Content

Bony zastępcze Wrocławia z roku 1921

Dariusz Ejzenhart (artykuł opublikowany w Przeglądzie Numizmatycznym nr 1/2009)

PDF

Pierwsze lata po zakończeniu wojny światowej, a zwłaszcza początek lat 20-tych ubiegłego wieku charakteryzuje masowa emisja lokalnego pieniądza zastępczego. Jego popularność także wśród kolekcjonerów znajduje swoje odbicie w typowo okolicznościowych emisjach, których tematyka niejednokrotnie związana była z lokalnymi wydarzeniami społeczno-kulturalnymi.

W roku 1921 przypadły dwie rocznice związane z działalnością Marcina Lutra, niemieckiego reformatora religijnego, inicjatora i teoretyka reformacji, do którego nauk odwołuje się Kościół ewangelicko–augsburski, zwany potocznie Kościołem luterańskim. Była to 375-rocznica śmierci Lutra oraz 400-rocznica przetłumaczenia przez niego Nowego Testamentu na język niemiecki. Rocznice te zostały uczczone zorganizowanym we wrocławskiej Hali Stulecia festiwalem pod nazwą Schlesische Lutherfestspiele. Z tej okazji wydana została również okolicznościowa seria bonów zastępczych o nominałach 25 i 50 fenigów1.

Na stronie głównej każdego z 6-ciu składających się na tą serię bonów widniała podobizna twórcy reformacji oraz litera – kolejno: L, U, T, H, E i R (niem. LUTHER).

Marcin Luter urodził się 10 listopada 1483 r. w Eisleben, gdzie zmarł 18 lutego 1546 r. W 1505 r. po studiach na uniwersytecie w Erfurcie wstąpił do zakonu augustianów. W 1507 r. przyjął święcenia kapłańskie, w 1512 r. uzyskał doktorat teologii. Od roku 1508 wykładał na uniwersytecie w Wittenberdze. Tam właśnie 31 października 1517 r. ogłosił słynne 95 tez, krytykujących zainicjowaną przez papieża Leona X akcję sprzedaży odpustów, z której dochód miał być w znacznej części przeznaczony na budowę bazyliki Św. Piotra. Ogłoszenie tez, które wg utrwalonego przekazu Luter przybił na drzwiach kościoła zamkowego w Wittenberdze, uważa się za symboliczny początek reformacji.

Tezy, a także dalsza nauka Lutra, m.in. nawoływanie do gruntownej reformy kościoła i podkreślanie, że jedynym autorytetem dla chrześcijanina jest Pismo Święte, spotkały się z potępieniem papieskim w 1520 r., a następnie z klątwą i uchwałą sejmu wormackiego o banicji Lutra.

W latach 1521-1522 Luter przebywał na dworze elektora saskiego Fryderyka Mądrego, gdzie dokonał przekładu Nowego Testamentu na język niemiecki. W roku 1522 rozpoczął również pracę nad przekładem Starego Testamentu. Ponadto Luter jest autorem wielu prac teologicznych, polemicznych, kazań i pieśni. „Mały Katechizm”, „Duży Katechizm” oraz „Artykuły Szmalkaldzkie” autorstwa Lutra należą do zbioru Ksiąg Wyznaniowych Kościoła ewangelicko–augsburskiego.

Pierwszy z serii bon zastępczy o nominale 50 fenigów przedstawia popiersie Lutra zwrócone w lewo. Pod popiersiem litera L. Po bokach oznaczenie nominału GUTSCHEIN 50 PFENNIGE (BON NA 50 FENIGÓW). Górą napis Gottes Wort u. Luthers Lehr (Słowo boże i nauki Lutra2). Dołem napis Bergehen nun u. nimmermehr (Ani teraz, ani nigdy nie przeminą). W prawym dolnym rogu DRÜCK GRASS, BARTH & COMP. W. FRIEDRICH BRESLAU 1 (nazwa drukarni).

Na stronie odwrotnej centralnie oznaczenie nominału Pf 50 Pf, niżej w dwóch wierszach Schlesische Lutherfestspiele / BRESLAU JAHRHUNDERTHALLE JUNI 1921 (Śląski Festiwal Luterański / WROCŁAW • HALA STULECIA • CZERWIEC 1921) oraz sygnatura MO (Max Odoy3). W otoku napis Dieser Gutschein wird Bereich d. Lutherfestspiele mit 50 Pf gewretet u. biß z. 15.Juli 1921 an der Kasse d. Lutherfestspiele in Breslau eingelöst. Der ewangelisch Kirchliche Arbeitsausschuss : Hoffmann, Just. (Niniejszy bon jest w obrębie festiwalu luterańskiego wyceniony na 50 fenigów i do 15 lipca 1921 r. może być wykupiony w kasie Festiwalu Luterańskiego we Wrocławiu. Komisja robocza Kościoła ewangelickiego: Hoffmann, Just).

image image

Drugim z serii – oznaczonym literą U – jest również bon o nominale 50 fenigów. Na stronie głównej popiersie Lutra zwrócone w lewo i U, rozdzielające napis Eine feste Burg - ist unser Gott (W Bogu obrona nasza). Po bokach w pionie nominał 50 – PF rozdzielony Różą Lutra4. W prawym dolnym rogu oznaczenie drukarni GRASS, BARTH & COMP. W. FRIEDRICH BRESLAU 1.

Na stronie odwrotnej Kościół Łaski5 w Jeleniej Górze. Po bokach nominał 50. U góry napis Schlesische Lutherfestspiele. U dołu, w dwóch wierszach BRESLAU + JAHRHUNDERTHALLE + JUNI 1921 + WERT D. SCHEINES / 50 PF. I. BEREICH D. FESTSPIELE + EINLÖSBAR A. D. KASSE B. Z. 15. JVLI 1921 (WROCŁAW + HALA STULECIA + CZERWIEC 1921 + WARTOŚĆ BONU 50 FENNIGÓW W OBRĘBIE FESTIWALU + DO WYKUPIENIA W KASIE DO DNIA 15 LIPCA 1921). W lewym dolnym rogu pod nominałem sygnatura MO.

image image

Dawny Kościół Łaski – od 1957 r. katolicki kościół garnizonowy pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża Świętego – jest największą świątynią w Jeleniej Górze, mogącą pomieścić 8000 osób, w tym 4020 miejsc siedzących, a 2750 miejsc na emporach (galeriach wspartych na kolumnach).

Zbudowany w latach 1709-1718 na mocy postanowień ugody altransztadzkiej pod patronatem Antona hr. von Schaffgotsch i Mikołaja Ludwika hr. von Zinzendorf z Ochranowa. Jest to budowla założona na planie krzyża greckiego, wzorowana na kościele Św. Katarzyny w Sztokholmie. Jedno z ramion jest dłuższe i pełni rolę prezbiterium z ołtarzem i chórem organowym. Dachy łamane, nad nawami sklepienia kolebkowe. Na skrzyżowaniu naw kopuła, nad którą góruje wysoka na 66 m wieża, nakryta 8-bocznym hełmem z dwoma prześwitami. Przy skrzyżowaniu ramion stoją dobudówki z klatkami schodowymi, zwieńczone oktogonalnymi wieżyczkami. Elewacje akcentowane lizenami, na osi naw trójkątne tympanony, u dołu (na krótszych ramionach) 3 wejścia w małych kruchtach.

Z oryginalnego wyposażenia zachowała się przepiękna ambona z piaskowca w kształcie stylizowanego pucharu, z trzema figurami aniołów w podstawie, ufundowana przez M. Bertolda w 1717 r. Jako jeden z niewielu kościołów na świecie posiada organy umieszczone za ołtarzem (1727 r., wrocławska pracownia M. Roedera). Zdobiony polichromiami z lat 1733-1751: na sklepieniu pędzla A. Schefflera, na ścianach prawdopodobnie J. Hoffmanna.

Kolejny z serii bon z literą T ma nominał 25 fenigów. Na stronie głównej przedstawiony jest wizerunek Marcina Lutra rozdzielający napis Deutsche findwir u. - stehn für deutsche Art (Niemcami jesteśmy i za niemiecki zwyczaj odpowiadamy). Po bokach nominał 25 – PF rozdzielony Różą Lutra. Dołem GRASS, BARTH & COMP. W. FRIEDRICH BRESLAU 1.

Na stronie odwrotnej Kościół Pokoju6 w Świdnicy pod wezwaniem Trójcy Świętej. Górą napis Schlesische Lutherfestspiele, dołem napis BRESLAU + JAHRHUNDERTHALLE + JUNI 1921 + WERT D. SCHEINES 25 PF. I. BEREICH D. FESTSPIELE + EINLÖSBAR A. D. KASSE B. Z. 15. JVLI 1921. Po bokach nominał 25. W lewym dolnym rogu pod nominałem 25 sygnatura MO.

image image

Kościół Pokoju w Świdnicy, należący do Parafii Ewangelicko-Augsburskiej, jest zabytkiem kultury o szczególnym znaczeniu historycznym i artystycznym. Zgubna w skutkach dla całej Europy wojna trzydziestoletnia (1618-1648) wykazała, że tolerancja jest niezbędnym warunkiem pokojowego współistnienia narodów. Kościół Pokoju, na którego budowę wyraził zgodę Ferdynand III Habsburg, poświadcza rzadki akt tolerancji wobec wyznania ewangelickiego. Zezwolenie na budowę świątyni zawierało jednak rygorystyczne warunki. Kościół mógł być budowany wyłącznie poza murami miasta, nie mógł mieć wież ani dzwonów. Wznoszenie go nie mogło trwać dłużej niż rok. Materiałem budowlanym mogły być jedynie drewno, glina, piasek i słoma.

Świątynia została zaprojektowana przez wrocławskiego architekta Albrechta von Saebischa i świadczy o tryumfie ludzkiego geniuszu w warunkach, które zdawały się niemożliwe do spełnienia. W sierpniu 1656 r. położono kamień węgielny pod budowę świątyni, a już 24 czerwca 1657 r. odprawiono pierwsze nabożeństwo. Kościół jest budowlą ryglową w kształcie krzyża greckiego, zajmuje powierzchnię 1.090 m² i może pomieścić 7500 osób (3000 miejsc siedzących i 4500 miejsc stojących). Jego wnętrze jest przykładem bogatego, barokowego wystroju. Do jego najważniejszych elementów należą: barokowa chrzcielnica wykonana w 1661 r. przez Pankratiusa Wernera z Jeleniej Góry, organy autorstwa Christopha Klose z Brzegu (1666-1669), małe barokowe organy nad ołtarzem z 1695 r., loża książęca rodziny von Hochberg z 1698 r., ambona z 1729 r. oraz ołtarz z 1752 r. dzieła Gottfrieda Hoffmana. Na stropie znajdują się olejne malowidła, przedstawiające sceny z Apokalipsy Św. Jana i alegorię Trójcy Świętej, wykonane w 1696 r. przez Christiana Süßenbacha i Christiana Kolitschkyego.

W świątyni, która jest symbolem pokoju i pojednania, wielokrotnie odbywały się międzynarodowe spotkania mające na celu budowanie tolerancji i współpracy pomiędzy narodami. W roku 1989 wspólnie modlili się tu o pokój i pojednanie dla Polski i Niemiec oraz Europy i świata premier Tadeusz Mazowiecki i kanclerz Helmut Kohl.

W 2001 r. Kościół Pokoju w Świdnicy został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Bon o nominale 50 fenigów z literą H przedstawia popiersie Lutra zwrócone w lewo oraz faksymile jego podpisu. Po bokach oznaczenie nominału. Górą napis Schlesische Lutherfestspiele / BRESLAU + JAHRHVNDERTHALLE + JVNI 1921. Dołem napis DIESER GVTSCHEIN W. I. BEREICH D. LVTHERFESTSPIELE M. 50 PF GEWERTET W. B. Z. 15.JVLI 1921 A. D. KASSE D. LVTHERFESTSPIELLE IN BRESLAU EINGELÖST. EVANGELISCH KIRCHLICHER ARBEITS-AVSSCHUSS : HOFFMANN. JUST. Pod spodem GRASS, BARTH & COMP. W. FRIEDRICH BRESLAU 1.

Na stronie odwrotnej, centralnie ratusz wrocławski, u dołu rysunku sygnatura MO. Po bokach napis Gutschein über 50 Pfennige.

image image

Późnogotycki wrocławski ratusz jest jednym z najlepiej zachowanych historycznych ratuszy w Polsce. Wzniesiony został na Rynku, przy jego południowej stronie. Dwukondygnacyjny korpus na planie prostokąta składa się w rzeczywistości z większej ilości budynków i przybudówek, z biegiem czasu połączonych. Najstarszą częścią ratusza jest dawna izba sądowa w stylu romańskim.

Budowa ratusza trwała od połowy XIII w. aż po wiek XVI. W północno-zachodnim narożu powstała w kilku etapach wieża o łącznej wysokości 67 m, nakryta renesansowym hełmem. Znajduje się w niej najstarszy w Polsce dzwon zegarowy z 1368 r. Od strony wschodniej ratusz posiada główną elewację z wykuszem kaplicy i bogato zdobionym szczytem, a pod nim średniowiecznym zegarem. Elewację południową zdobią trzy wykusze zdobione późnogotycką kamieniarką i nakryte miedzianymi hełmami.

Przez długie lata zaniedbany, ratusz doczekał się większej renowacji w końcu XIX w. Przeprowadził ją Karl Lüdecke, który m.in. wzniósł nową paradną klatkę schodową. W latach 30-tych XX w. przeprowadzono kolejną renowację – Rudolf Stein zaprojektował nowe posadzki, otynkowano elewację wschodnią oraz usunięto otaczające ratusz budy przekupniów odsłaniając jego charakterystyczną bryłę.

Następny z serii, to bon zastępczy o nominale 25 fenigów, z literą E w lustrzanym odbiciu. Wzór strony głównej podobny jak w przypadku opisanego powyżej bonu 50 fenigów H.

Na stronie odwrotnej Hala Stulecia, nad nią napis Schlesische Lutherfestspiele, pod nią napis Jahrhunderthalle Breslau, w prawym i lewym górnym rogu liczba 25, w prawym i lewym dolnym rogu PF (Pfennige). Pod rysunkiem Hali sygnatura MO.

image image

Hala Stulecia – wczesnomodernistyczna żelbetowa konstrukcja kopułowa wzniesiona w latach 1911-1913 według projektu miejskiego architekta Wrocławia Maxa Berga, jest obiektem widowiskowo-sportowym, położonym w Parku Szczytnickim we Wrocławiu.

W roku 1907 władze miejskie Wrocławia zdecydowały się uczcić stulecie bitwy pod Lipskiem (1813). Zaplanowana została wielka Wystawa Stulecia, która miała być zorganizowana w nowym, specjalnie na ten cel wybudowanym obiekcie. Pod jego budowę miasto wyznaczyło tereny położone na skraju Parku Szczytnickiego, w pobliżu wrocławskiego Ogrodu Zoologicznego, na miejscu czynnego do 1907 r. toru wyścigów konnych. W momencie powstania Hala stanowiła obiekt wyjątkowy, posiadając żelbetowe przekrycie o największej rozpiętości na świecie – większe rozmiary osiągały wówczas tylko nieliczne konstrukcje stalowe. Hala ma 42 m wysokości, nakrywająca ją kopuła 67 m średnicy, a dostępna powierzchnia wynosi 14 tys. m². Prócz samej centralnej hali w budynku zaplanowano jeszcze 56 innych pomieszczeń wystawienniczych i obszerne, okrążające główną salę kuluary. Całość obliczona została na 10 tys. osób.

Budowę Hali ukończono w grudniu 1912 r. W trakcie jej budowy wybudowano na otaczających ją terenach liczne inne obiekty wystawowe, w tym Pawilon Czterech Kopuł oraz Pergolę.

Przed II wojną światową Hala, oprócz wystaw i przedsięwzięć na mniejszą skalę, kilkakrotnie jeszcze była miejscem wielkich masowych imprez, festiwali oraz między innymi publicznych wystąpień najważniejszych funkcjonariuszy Rzeszy z Adolfem Hitlerem na czele.

W roku 1962 Hala7 wpisana została do rejestru zabytków, a w roku 2006 na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Serię zamyka bon o nominale 25 fenigów z literą R. Na stronie głównej, w centralnej części portret Marcina Lutra (nad nim litera R), pod portretem napis SCHLESISCHE LUTHER FESTSPIELE. Z lewej strony kościół Lutra – nad nim szarfa z napisem LUTHER KIRCHE (Kościół Lutra), z prawej strony kościół Św. Marii Magdaleny – nad nim szarfa z napisem MARIA MAGDALENA K[irche] (Kościół Marii Magdaleny). W rogach liczba 25. Dołem, drobnym drukiem GRASS, BARTH & COMP. W. FRIEDRICH BRESLAU 1.

Na stronie odwrotnej nominał PF 25 PF, górą napis WERT DES SCHEINES 25 PF. IM BEREICH FESTSPIELE, dołem napis EIN LÖSBAR AN DER KASSE D. FESTSPIELE BIS Z. 15. JULI 1921.

image image

Kościół Lutra – nieistniejąca już świątynia została zbudowana w latach 1893-1896 i stała w okolicach obecnego Placu Grunwaldzkiego, w miejscu, na którym dziś znajdują się budynki D1 i D2 Politechniki Wrocławskiej.

W roku 1883, w 400-rocznicę urodzin Marcina Lutra podjęto decyzję o budowie we Wrocławiu nowego kościoła upamiętniającego Reformację. Trzy lata później, 27 stycznia 1896 r. ukończono budowę. Portal nowej świątyni ozdobiła podarowana przez cesarza Wilhelma II reprodukcja figury Lutra z pomnika Reformacji autorstwa Rietschela. Kościół pod wezwaniem Lutra był największą świątynią protestancką we Wrocławiu, mogącą pomieścić 1400 osób. Wieża kościelna liczyła 95 m wysokości i była najwyższą budowlą w historii miasta.

W marcu 1945 roku pomnik Lutra pada ofiarą „Festung Breslau”. Na rozkaz Karla Hanke gauleitera Dolnego Śląska największa protestancka świątynia we Wrocławiu została zburzona, dając miejsce pod niemieckie lotnisko wojskowe8.

Katedra Św. Marii Magdaleny we Wrocławiu, jest budowlą gotycką położoną między ulicami Szewską i Łaciarską. Dawniej jedna z dwóch far miejskich (obok kościoła Św. Elżbiety), obecnie katedra diecezji wrocławskiej Kościoła polskokatolickiego.

Pierwszy kościół w tym miejscu powstał już pod koniec XI w. W roku 1232 ukończono budowę romańskiej świątyni pod wezwaniem Św. Andrzeja Apostoła i Św. Marii Magdaleny, jednak już w czasie najazdu mongolskiego w 1241 r. uległa ona zniszczeniu. Kolejny kościół, zapewne w romańsko-gotyckim stylu przejściowym, powstał w latach 1242-1248. Po pożarze w maju 1342 r. zdecydowano się zbudować nowy i większy, późnogotycki już kościół wykorzystujący wiele starszych fragmentów, który powstał w latach 1342-1362 i poza górnymi kondygnacjami wież uzyskał współczesny kształt. W XV wieku ukończono wieże - w roku 1459 po raz pierwszy wzmiankowano Mostek Czarownic (Pokutnic) łączący je na wysokości ostatniej kondygnacji, zaś w 1481 r. ukończono pokryte blachą ołowianą stożkowe hełmy. W 1358 r. zawieszono pierwszy dzwon, a od 1386 r. znajdował się w południowej wieży odlany przez Michaela Wildego Dzwon Grzesznika – największy dzwon Śląska o obwodzie 6,30 m i wysokości wewnątrz 1,80 m.

23 października 1523 r. Johannes Heß (Hess) wygłosił w kościele Marii Magdaleny pierwsze na Śląsku kazanie ewangelickie i mimo sprzeciwu kapituły katedralnej wkrótce został jego proboszczem. Odtąd będący własnością rady miejskiej kościół był świątynią protestancką. Po katastrofie budowlanej, która dotknęła hełm wieży kościoła Św. Elżbiety, ze względów bezpieczeństwa usunięto w 1533 r. nadwątlony hełm z wieży południowej, a w 1564 r. z północnej. W latach 1564-1581 wzniesiono nowe pokryte miedzią hełmy o formach renesansowych. W północnej wieży zawieszono dwa nowe dzwony, które nazwano Tureckimi, gdyż powstały w okresie największych obaw przed inwazją Imperium Osmańskiego.

23 marca 1887 r. podczas obchodów 90-tych urodzin cesarza Wilhelma I zapaliła się od fajerwerków północna wieża. Jej hełm, a wraz z nim Dzwony Tureckie, uległy zniszczeniu. Rozważano przywrócenie zniszczonej wieży form gotyckich, ostatecznie pod presją opinii publicznej w latach 1890-1892 odtworzono ją w dawnym kształcie.

W ostatnich dniach II wojny światowej kościół stracił w pożarze hełmy wież i dach nawy, jednak mury zachowały się w stosunkowo dobrym stanie. 17 maja 1945 r. wybuch miny rozerwał wieżę południową – jej północna połowa runęła, niszcząc również mostek między wieżami, ścianę szczytową i portal główny (zachodni) kościoła wraz z cennymi rzeźbami. Zniszczone zostały sklepienia, a także zabytkowy Dzwon Grzesznika. Kościół prowizorycznie zabezpieczono w 1947 r., odbudowując południową wieżę (pionowa rysa rozpoznawalna jest do dziś), zaś całkowitej odbudowy dokonano w latach 1960-1970. W 1972 r. przekazano go polskokatolikom.

Poza niewątpliwymi walorami estetycznymi, wrocławska seria „Schlesische Lutherfestspiele” stanowi dzisiaj ciekawe świadectwo historii Dolnego Śląska oraz jego wspaniałych zabytków.

  1. Hans Grabowski, Manfred Mehl, Deutsches notgeld Band 1-2 Deutsche Serienscheine 1918-1922, Gietl Verlag 2003, poz. 186.1÷186.4 (60 x 90mm, bez znaków wodnych).
  2. Tłumaczenia z języka niemieckiego Iwo Kuczyński.
  3. Max Odoy (1886-1976) – wrocławski malarz, grafik oraz ilustrator książek dla dzieci.
  4. Róża Lutra – godło reformacji protestanckiej zaprojektowane przez Marcina Lutra, a zarazem logo większości kościołów ewangelickich obrządku augsburskiego. Przedstawia czarny krzyż na tle serca, które umieszczone jest w środku białej róży. Róża znajduje się na błękitnym polu otoczonym złotym pierścieniem.
  5. Ugoda zawarta w 1707 r. na zamku w Altranstädt (Saksonia) pomiędzy królem Szwecji Karolem XII i cesarzem rzymsko-niemieckim Józefem I narzuciła cesarzowi zwrot śląskim protestantom 121 kościołów oraz gwarantowała im szereg praw i wolności wyznaniowych. Ponadto zawarto dodatkową umowę zwaną Recesem egzekucyjnym, ogłoszoną w 1709 r. we Wrocławiu. Na mocy tego recesu m.in. zezwolono na wybudowanie sześciu Kościołów Łaski: w Żaganiu, Kożuchowie, Jeleniej Górze, Kamiennej Górze, Miliczu i Cieszynie. Nadto, wybudowane na mocy pokoju westwalskiego z 1648 r. Kościoły Pokoju mogły zostać wyposażone w dzwony i wieże.
  6. Po wojnie trzydziestoletniej (1618-1648) na mocy pokoju westwalskiego katolicki cesarz Austrii Ferdynand III Habsburg wyraził zgodę na budowę trzech świątyń protestanckich - Kościołów Pokoju: w Głogowie, Jaworze i Świdnicy. Do czasów obecnych zachowały się tylko kościoły w Świdnicy i w Jaworze. Kościół Pokoju w Głogowie uległ zniszczeniu podczas pożaru miasta w 1758 r.
  7. W okresie PRL (1945-1989) pod nazwą Hala Ludowa.
  8. Obszar przewidziany pod budowę lotniska na placu Grunwaldzkim sprecyzowany został rozkazem dowództwa twierdzy nr 34 z 16.03.1945 r. Dzielnicę liczącą 160 bloków mieszkalnych, gmach Archiwum Państwowego, kościół Marcina Lutra, kościół Św. Piotra Kanizjusza, klasztor Dobrego Pasterza i inne budowle podpaliły oddziały „Brandkommandos”, a ruiny wyburzono.

Hans Grabowski, Manfred Mehl, Deutsches notgeld Band 1-2 Deutsche Serienscheine 1918-1922,
Gietl Verlag 2003, poz. 186.1÷186.4 (60 x 90mm, bez znaków wodnych).

Tłumaczenia z języka niemieckiego Iwo Kuczyński.

Max Odoy (1886-1976) – wrocławski malarz, grafik oraz ilustrator książek dla dzieci.

Róża Lutra – godło reformacji protestanckiej zaprojektowane przez Marcina Lutra, a zarazem logo większości kościołów ewangelickich obrządku augsburskiego. Przedstawia czarny krzyż na tle serca, które umieszczone jest w środku białej róży. Róża znajduje się na błękitnym polu otoczonym złotym pierścieniem.

Ugoda zawarta w 1707 r. na zamku w Altranstädt (Saksonia) pomiędzy królem Szwecji Karolem XII i cesarzem rzymsko-niemieckim Józefem I narzuciła cesarzowi zwrot śląskim protestantom 121 kościołów oraz gwarantowała im szereg praw i wolności wyznaniowych. Ponadto zawarto dodatkową umowę zwaną Recesem egzekucyjnym, ogłoszoną w 1709 r. we Wrocławiu. Na mocy tego recesu m.in. zezwolono na wybudowanie sześciu Kościołów Łaski: w Żaganiu, Kożuchowie, Jeleniej Górze, Kamiennej Górze, Miliczu i Cieszynie.
Nadto, wybudowane na mocy pokoju westwalskiego z 1648 r. Kościoły Pokoju mogły zostać wyposażone w dzwony i wieże.

Po wojnie trzydziestoletniej (1618-1648) na mocy pokoju westwalskiego katolicki cesarz Austrii Ferdynand III Habsburg wyraził zgodę na budowę trzech świątyń protestanckich - Kościołów Pokoju: w Głogowie, Jaworze i Świdnicy. Do czasów obecnych zachowały się tylko kościoły w Świdnicy i w Jaworze. Kościół Pokoju w Głogowie uległ zniszczeniu podczas pożaru miasta w 1758 r.

W okresie PRL (1945-1989) pod nazwą Hala Ludowa.

Obszar przewidziany pod budowę lotniska na placu Grunwaldzkim sprecyzowany został rozkazem dowództwa twierdzy nr 34
z 16.03.1945 r. Dzielnicę liczącą 160 bloków mieszkalnych, gmach Archiwum Państwowego, kościół Marcina Lutra, kościół Św. Piotra Kanizjusza, klasztor Dobrego Pasterza i inne budowle podpaliły oddziały „Brandkommandos”, a ruiny wyburzono.


Content Up