Content

Monety 3-krajcarowe Albrechta von Waldstein

Dariusz Ejzenhart, Ryszard Miller (artykuł opublikowany w Jastrzębskim Roczniku Numizmatyczno-historycznym, zeszyt 8/2011)

Kompleksowe badania nad monetą śląską, prowadzone przez ostatnie lata m.in. przez Jarosława Dutkowskiego1, Roberta Pieńkowskiego2 czy wreszcie współautorów niniejszego opracowania3 wskazują na konieczność przeprowadzenia ponownego, gruntownego skatalogowania monety śląskiej.

Dotychczasowe opracowania w zakresie nowożytnej monety śląskiej, np. Saurmy-Jeltscha4, Friedensburga/Segera5, czy Kopickiego6, zdają się być już niewystarczające na potrzeby współczesnego kolekcjonerstwa. Pomijając fakt, iż wymieniają one tylko podstawowe typy monety śląskiej – z niezrozumiałych powodów – często nie uwzględniają ważnych dla historii mennictwa śląskiego emisji.

Przykładem może być moneta Albrechta von Waldstein, bita w latach 1628-16347 dla Księstwa Frydlandii i Żagańskiego. O ile jeszcze w pracy Surmy-Jeltscha wymienione są emisje książęce z mennic w Jiczynie (czes. Jičín) i Żaganiu, o tyle już Friedensburg i Seger oraz Kopicki, nie uwzględniając żagańskiej tytulatury i heraldyki monet bitych w Jiczynie, całkowicie pomijają je w swoich opracowaniach.

Na awersie monet frydlandzko-żagańskich widnieje popiersie książęce, na rewersie natomiast widnieją herby książęce. W przypadku monet 3-krajcarowych wyróżniamy dwa typy oznaczeń heraldycznych, tj.: orzeł frydlandzki z tarczą herbową na piersi (z herbem rodowym Waldsteinów w przypadku monet bitych w Jiczynie /cztery zwrócone do siebie lwy/ oraz w przypadku monet bitych w mennicy żagańskiej herbem Żagania /popiersie anioła i lew/ oraz herbem Waldsteinów) lub trzy tarcze z herbami Meklemburgii /głowa wołu/, Frydlandii /orzeł/ i Księstwa Żagańskiego /popiersie anioła i lew/8.

Rozpoczynająca się na awersie majuskularna legenda otokowa występuje w odmianie skróconej lub rozbudowanej i w pełnym łacińskim brzmieniu oznacza:

lub

Mając na względzie powyższe uwagi, katalog podstawowych typów10 monet 3-krajcarowych Albrechta von Waldstein obejmuje następujące pozycje:

    Mennica Jiczyn

    1628

  1. Aw.: Popiersie i legenda rozdzielona dołem znakiem menniczym słońce11

    icoALBER•D•G• (ico) D•FRI•ET•SAG

    Rw.: Orzeł i legenda rozdzielona dołem nominałem

    SAC•RO•IM• (ico) PRIN•16Z8



  2. Aw.: Popiersie i legenda rozdzielona dołem znakiem menniczym słońce

    icoALBER•D•G• (ico) D•FRI•ET•SAG

    Rw.: Orzeł i legenda rozdzielona dołem nominałem

    SAC•RO•IM• (ico) PRIN•1628

  3. image


  4. Aw.: Popiersie i legenda rozdzielona dołem znakiem menniczym słońce

    icoALBER•D•G• (ico) D•FRI•ET•SA•

    Rw.: Orzeł i legenda rozdzielona dołem nominałem

    SAC•RO•IM• (ico) PRIN•1628



  5. Aw.: Popiersie i legenda rozdzielona dołem znakiem menniczym słońce

    icoALBER•D•G•D• (ico) FRI•ET•SAG

    Rw.: Orzeł i legenda rozdzielona dołem nominałem

    SAC•RO•IM• (ico) PRIN•1628



  6. 1629

  7. Aw.: Popiersie i legenda rozdzielona dołem znakiem menniczym słońce

    icoALBER•D•G•D• (ico) FRI•ET•SA

    Rw.: Orzeł i legenda rozdzielona dołem nominałem

    SAC•RO•IM• (ico) PRIN•1629



  8. Aw.: Popiersie i legenda rozdzielona dołem znakiem menniczym słońce

    icoALBER•D•G• (ico) D•FRI•ET•SA

    Rw.: Orzeł i legenda rozdzielona dołem nominałem

    SAC•RO•IM• (ico) PRIN•1629

  9. image


  10. Aw.: Popiersie i legenda rozdzielona dołem znakiem menniczym słońce

    icoALBER•D•G•D• (ico) FRI•ET•SAG

    Rw.: Orzeł i legenda rozdzielona dołem nominałem

    SAC•RO•IM• (ico) PRIN•1629

  11. image


  12. Aw.: Popiersie i legenda rozdzielona dołem znakiem menniczym słońce

    icoALBER•D•G• (ico) D•FRI•ET•SAG

    Rw.: Orzeł i legenda rozdzielona dołem nominałem

    SAC•RO•IM• (ico) PRIN•1629



  13. Aw.: Popiersie i legenda rozdzielona dołem znakiem menniczym słońce

    icoALBER•D•G• (ico) D•FRI•ET•SAGA

    Rw.: Orzeł i legenda rozdzielona dołem nominałem

    SAC•RO•IM• (ico) PRIN•1629

  14. image


    1630

  15. Aw.: Popiersie i legenda rozdzielona dołem znakiem menniczym półlew12

    icoALBERT•D•G• (ico) D•FRI•ET•SA

    Rw.: Orzeł i legenda rozdzielona dołem nominałem

    SAC•RO•IM• (ico) PRIN•1630

  16. image


  17. Aw.: Popiersie i legenda rozdzielona dołem znakiem menniczym półlew

    icoALBER•D•G• (ico) D•FRI•ET•SA

    Rw.: Orzeł i legenda rozdzielona dołem nominałem

    SAC•RO•IM• (ico) PRIN•1630



  18. Aw.: Popiersie i legenda rozdzielona dołem znakiem menniczym półlew

    icoALBERT•D•G•D (ico) FRI•ET•SAG

    Rw.: Orzeł i legenda rozdzielona dołem nominałem

    SAC•RO•IM• (ico) PRIN•1630



  19. 1631

  20. Aw.: Popiersie i legenda rozdzielona dołem znakiem menniczym półlew

    ( ico ) ALBERT•D•G•D (ico) MEG•FRI•ET•SAG

    Rw.: 3 tarcze herbowe i legenda rozdzielona dołem nominałem

    SAC•RO•IM• (ico) PRIN•1631



  21. Aw.: Popiersie i legenda rozdzielona dołem znakiem menniczym półlew

    icoALBERT•D•G•D (ico) MEG•FRI•ET•SAG

    Rw.: 3 tarcze herbowe i legenda rozdzielona dołem nominałem

    SAC•RO•IM• (ico) PRIN•1631

  22. image


  23. Aw.: Popiersie i legenda rozdzielona dołem znakiem menniczym półlew

    icoALBERT•D•G•D (ico) MEG•FRI•ET•SAG

    Rw.: 3 tarcze herbowe i legenda rozdzielona dołem nominałem

    SAC•RO•IM• ico PRIN•1631



  24. 1632

  25. Aw.: Popiersie i legenda rozdzielona dołem znakiem menniczym półlew

    ( ico ) ALBERT•D•G•D (ico) MEG•FRI•ET•SAG

    Rw.: 3 tarcze herbowe i legenda rozdzielona dołem nominałem

    SAC•RO•IM• (ico) PRIN•163Z

  26. image


  27. Aw.: Popiersie i legenda rozdzielona dołem znakiem menniczym półlew

    icoALBERT•D•G•D (ico) MEG•FRI•ET•SAG

    Rw.: 3 tarcze herbowe i legenda rozdzielona dołem nominałem

    SAC•RO•IM• (ico) PRIN•163Z



  28. 1633

  29. Aw.: Popiersie małe i legenda rozdzielona dołem znakiem menniczym półlew

    icoALBERT•D•G•D (ico) MEG•FRI•ET•SAG

    Rw.: 3 tarcze herbowe i legenda rozdzielona dołem nominałem

    SAC•RO•IM• (ico) PRIN•1633

  30. image


  31. Aw.: Popiersie duże i legenda rozdzielona dołem znakiem menniczym półlew

    icoALBERT•D•G•D (ico) MEG•FRI•ET•SAG

    Rw.: 3 tarcze herbowe i legenda rozdzielona dołem nominałem

    SAC•RO•IM• (ico) PRIN•1633

  32. image


    1634

  33. Aw.: Popiersie i legenda rozdzielona dołem znakiem menniczym półlew

    icoALBERT•D•G•D (ico) MEG•FRI•ET•SAG

    Rw.: 3 tarcze herbowe i legenda rozdzielona dołem nominałem

    SAC•RO•IM• (ico) PRIN•1634



  34. Mennica Żagań

    1629

  35. Aw.: Popiersie i legenda rozdzielona dołem nominałem, nad popiersiem znak menniczy hak13

    icoALBERTVS•D:G (ico) DVX•FRID:ET SA:ico

    Rw.: Orzeł i legenda rozdzielona dołem znakiem menniczym "S"14

    SACRI RO:IMP• (S) PRINCEPS•16Z9

  36. image


  37. Aw.: Popiersie i legenda rozdzielona dołem nominałem, nad popiersiem znak menniczy hak

    icoALBERTVS D:G (ico) DVX FRID:ET SA:ico

    Rw.: Orzeł i legenda rozdzielona dołem znakiem menniczym "S"

    SACRI:RO:IMP• (S) PRINCEPS•I629

  38. image


  39. Aw.: Popiersie i legenda rozdzielona dołem nominałem, nad popiersiem znak menniczy hak

    icoALBERTVS D:G (ico) DVX FRI:ET SAico

    Rw.: Orzeł i legenda rozdzielona dołem znakiem menniczym "S"

    SACRI RO IMP• (S) PRINCEPS•16Z9

  40. image


  41. Aw.: Popiersie i legenda rozdzielona dołem nominałem, nad popiersiem znak menniczy hak

    icoALBERTVS D:G (ico) DVX FRI:ET SAico

    Rw.: Orzeł i legenda rozdzielona dołem znakiem menniczym "S"

    SACRI RO IMP• (S) PRINCEP•I6Z9



  42. 1630

  43. Aw.: Popiersie i legenda rozdzielona dołem nominałem, nad popiersiem znak menniczy hak

    • ALBER•D:G•DVX (ico) MEG•FRI•ET SAico

    Rw.: 3 tarcze herbowe i legenda rozdzielona dołem orderem Złotego Runa, pod tarczami herbowymi znak menniczy "S"

    COM•SVER•DO• – ROS•ET•ST•1630

  44. image


  45. Aw.: Popiersie i legenda rozdzielona dołem nominałem, nad popiersiem znak menniczy hak

    • ALBEDGDVX (ico) MEGFRETSAico

    Rw.: 3 tarcze herbowe i legenda rozdzielona dołem orderem Złotego Runa, pod tarczami herbowymi znak menniczy "S"

    COM•SVER•DO• – ROS•ET•ST•1630

  46. image


  47. Aw.: Popiersie i legenda rozdzielona dołem nominałem, nad popiersiem brak znaku menniczego hak

    • ALBER•D:G•DVX (ico) MEG•FRI•ET•SA

    Rw.: 3 tarcze herbowe i legenda rozdzielona dołem orderem Złotego Runa, pod tarczami herbowymi znak menniczy "S"

    COM•SVER•DO• – ROS•ET•ST•1630

  48. image


    1631

  49. Aw.: Popiersie i legenda rozdzielona dołem nominałem, nad popiersiem znak menniczy hak

    ALBER•D:G•DVX (ico) MEG•FR•ET•SA•ico

    Rw.: 3 tarcze herbowe i legenda rozdzielona dołem orderem Złotego Runa, pod tarczami herbowymi znak menniczy "S"

    COM•SVER•DO• – ROS•ET•ST•1631

  50. image


  51. Aw.: Popiersie i legenda rozdzielona dołem nominałem, nad popiersiem znak menniczy hak

    • ALBER•D:G•DVX (ico) MEG•FRI•ET•SAico

    Rw.: 3 tarcze herbowe i legenda rozdzielona dołem orderem Złotego Runa, pod tarczami herbowymi znak menniczy "S"

    COM•SVER•DO• – ROS•ET•ST•1631

  52. image


  53. Aw.: Popiersie i legenda rozdzielona dołem nominałem, nad popiersiem znak menniczy hak

    ALBER•D:G•DVX (ico)•MEG•FRI ico SAico

    Rw.: 3 tarcze herbowe i legenda rozdzielona dołem orderem Złotego Runa, pod tarczami herbowymi znak menniczy "S"

    COM•SVER•DO• – ROS•ET•ST•1631

  54. image


Powyższe zestawienie monet 3-krajcarowych Księstwa Frydlandii i Żagania, które jak zaznaczono powyżej nie obejmuje odmian interpunkcyjnych, jednoznacznie potwierdza zawartą w tytule niniejszego opracowania potrzebę "pisania na nowo numizmatyki śląskiej", który to apel, sformułowany został już kilka lat wcześniej przez Jarosława Dutkowskiego.15

  1. J. Dutkowski, Złoto czasów dynastii Jagiellonów, Gdańsk 2010
  2. R. Pieńkowski, Nieznane monety i medale księstwa legnicko-brzesko-wołowskiego we współczesnych zbiorach polskich i czeskich, Silesia Numismatica, Legnica 2001
  3. D. Ejzenhart, R. Miller, Monety 24-krajcarowe z mennic śląskich, Wrocław 2011 (wydanie II)
  4. H. Saurma-Jeltsch, Schlesische Münzen und Medaillen, Breslau 1883
  5. F. Friedensburg, H. Seger, Schlesiens Münzen und Medaillen der neueren Zeit, Breslau 1901
  6. E. Kopicki, Katalog podstawowych typów monet i banknotów Polski oraz ziem historycznie z Polską związanych, tom VIII, cz. 1-2, Warszawa 1982-1983, Ilustrowany skorowidz pieniędzy polskich i z Polską związanych, Warszawa 1995
  7. Okres emisji monet 3-krajcarowych z tytulaturą i heraldyką Ks. Żagańskiego
  8. E. Kopicki, Katalog podstawowych typów monet i banknotów Polski oraz ziem historycznie z Polską związanych, tom IX, cz. 2, str. 39/68, Warszawa 1986
  9. E. Kopicki, Katalog podstawowych typów monet i banknotów Polski oraz ziem historycznie z Polską związanych, tom IX, cz. 4, str. 23, Warszawa 1989
  10. W opracowaniu nie wyszczególniano odmian interpunkcyjnych
  11. Tobias Sonnerschien, mincmistrz mennicy w Jiczynie (1627-1630)
  12. Nieokreślony mincerz/zarządca mennicy w Jiczynie
  13. Jan Henryk Jacob, mincerz (?) żagański (1629-1631)
  14. Żagań (łac. Saganum)
  15. J. Dutkowski, Piszemy na nowo numizmatykę nowożytną, czyli o najnowszych odkryciach w numizmatyce śląskiej, Wrocławskie Zapiski Numizmatyczne 1/2008

J. Dutkowski, Złoto czasów dynastii Jagiellonów, Gdańsk 2010

R. Pieńkowski, Nieznane monety i medale księstwa legnicko-brzesko-wołowskiego we współczesnych zbiorach polskich i czeskich, Silesia Numismatica, Legnica 2001

D. Ejzenhart, R. Miller, Monety 24-krajcarowe z mennic śląskich, Wrocław 2011 (wydanie II)

H. Saurma-Jeltsch, Schlesische Münzen und Medaillen, Breslau 1883

F. Friedensburg, H. Seger, Schlesiens Münzen und Medaillen der neueren Zeit, Breslau 1901

E. Kopicki, Katalog podstawowych typów monet i banknotów Polski oraz ziem historycznie z Polską związanych, tom VIII, cz. 1-2, Warszawa 1982-1983, Ilustrowany skorowidz pieniędzy polskich i z Polską związanych, Warszawa 1995

Okres emisji monet 3-krajcarowych z tytulaturą i heraldyką Ks. Żagańskiego

E. Kopicki, Katalog podstawowych typów monet i banknotów Polski oraz ziem historycznie z Polską związanych, tom IX, cz. 2, str. 39/68, Warszawa 1986

E. Kopicki, Katalog podstawowych typów monet i banknotów Polski oraz ziem historycznie z Polską związanych, tom IX, cz. 4, str. 23, Warszawa 1989

W opracowaniu nie wyszczególniano odmian interpunkcyjnych

Tobias Sonnerschien, mincmistrz mennicy w Jiczynie (1627-1630)

Nieokreślony mincerz/zarządca mennicy w Jiczynie

Jan Henryk Jacob, mincerz (?) żagański (1629-1631)

Żagań (łac. Saganum)

J. Dutkowski, Piszemy na nowo numizmatykę nowożytną, czyli o najnowszych odkryciach w numizmatyce śląskiej, Wrocławskie Zapiski Numizmatyczne 1/2008


Content Up